Heb je je wel eens afgevraagd of je verleden eigenlijk wel bestaat? Of is het slechts een verhaal dat je jezelf en anderen vertelt, mondeling, schriftelijk, door middel van muziek of beeld? Als je goed kijkt, is het verleden er niet. Evenmin als de toekomst trouwens, maar dat komt later nog wel (logisch, niet?). Maar historisch besef, wat is dat dan? Dat is het besef dat er wel een verleden is geweest en naarmate we ouder worden, kunnen we grotere tijdsvakken vatten. Als je drie bent is er nu en misschien daarnet, maar als je veertig bent, kun je denken aan hoe het ook alweer zat met die Babyloniers rond 400 voor Christus. Historisch besef is belangrijk, zo betoogt historicus Hans Goedkoop in zijn Letterenlezing van de Universiteit Groningen onlangs. Historisch denken, een voorwerp met je overleden grootvader associeren bijvoorbeeld, verbindt je met je ouders en voorouders en geeft je een gevoel van oorsprong en richting. Het stelt je in staat om dingen als uniek te onderscheiden, 'het geeft een gevoel van identiteit mee en voorziet de wereld daarmee van emotionele diepte'. Dus niet, zoals we vaak denken puur en alleen causaliteit, oorzakelijkheid en een verklaring van hoe het nu is. Nee, een verbinding, een brug, haringen aan de tent, een basis en grondslag.

Maar nooit een excuus voor slecht gedrag.