In Vrij Nederland staat deze week een reportage over een aantal mensen dat het succesvolle carrièrebestaan heeft ingeruild voor wat anders: een baan in de zorg, een eigen bedrijf, een toontje lager. Want succes is maar betrekkelijk, helemaal als je van jezelf vervreemdt, ongezond gaat leven en almaar gestresst bezig bent met meer, meer, meer. Die mensen hebben het allemaal lang volgehouden, dat gejaagde bestaan. En nu zijn we allemaal blij omdat ze maar weer eens bevestigen dat het allemaal nergens voor nodig is, dat geld, die spanningen en dat harde werken aan dingen die eigenlijk helemaal geen 'zin' hebben.

Hoe kan het dan dat zij het zo lang hebben volgehouden? We kunnen natuurlijk wel het systeem, of het individualisme, of het tijdsbeeld de schuld gaan geven, of beter nog: de politiek, maar dat beantwoordt nog niet de vraag naar wat zich precies in het hoofd en het lichaam van die hardwerkende mensen heeft afgespeeld. Zijn het verslavingsverschijnselen? Is het de angst voor eenzaamheid, voor uitsluiting? Een verkokerde blik? Het is toch verwonderlijk dat we, in een tijd waarin het individualisme hoogtij viert, ons jarenlang niet afvragen waar we mee bezig zijn?

Een mooie term daarvor las ik in het boekje De lof der twijfel van Peter L. Berger en Anton Zijderveld: cognitieve besmetting. Zo eenvoudig is het.

En die hersenonderzoekers maar hun best doen om alle functies in dat ene hoofd te ontcijferen...